امروز مصادف با سه شنبه, 24 سرطان , 1399 , Tuesday, 14 July , 2020
کد مطلب : 9093 , ,
+
-

توسعه شهری حمل ونقل وراهکار‌های آن

زمان انتشار : دوشنبه, 3 جولای , 2017 , بخش : مقاله

در مه قهوه ای رنگ یک سپیده دم زمستانی؛ جمعیت بر پل لندن در حال حرکت بودند. جمعیتی که تصور نمی شد به این زودی در کام مرگ فرو روند. اما آلودگی هوا نفس ها را به شماره انداخته، تنفس کوتاه و منقطع شده بوده؛ با این وجود، این جمعیت بدون توجه به این شرایط، هرکدام صرفا پیش پای خود را نظارگر بودند و بدون توجه به دیگران؛ از دامنه تپه به سوی بالا در حرکت بودند و به خیابان کینگ ویلیام سرازیر می شدند…… (تی-اس الیوت- سرزمین فراموش شدگان-از مهمترین شعرهای قرن20).
تصویری که تی. اس. الیوت از لندن قرن 19 در شعر خود نشان می دهد ممکن است برای خیلی از ساکنین امروز شهر کابل آشنا به نظر برسد.
شاید بزرگترین مشکل امروز ساکنین کابل رفت و آمد از خانه به محل کار باشد. در شرایطی که کابل یکی از بدترین شبکه حمل و نقل شهری جهان را داراست، بزرگی این کلانشهر مردم را مجبور ساخته تا مسیرهای طولانی تری بپیمایند. ازدحام ترافیکی موترها از یک سو و از طرفی دیگر ناکارآمدی ناوگان حمل و نقل عمومی شهری سبب بروز مشکلات زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی برای شهروندان شده است.
حرکت کند ترافیک و دشواری در تردد درون شهری زیان های بسیاری را در پی دارد؛ آلودگی محیطی هوا و اتلاف وقت که زیان های اقتصادی را متوجه شهر می کند. مشکل اساسی تر وقتی بوجود می آید که ماشین بر انسان ارجح شود. با بزرگتر شدن شهر،  و گسترده تر شدن شبکه سرک های شهر، طول سفرهای شهری بیشتر می شود. این موضوع علاوه بر دامن زدن به ترافیک بیشتر و در نتیجه کاهش پویایی و سرزندگی در مراکز شهری می شود.
در چنین شرایطی استفاده بهینه از فضای شهری با توزیع بهینه خدمات، تسهیل رفت و آمد، حمل ونقل عمومی کارآمد ارزان و کاهش سفرهای غیرضروری در جهت توجه به اولین حق شهروندان از شهر پایدار یعنی «حضور شهروندان در فضای شهری» بدون نیاز به استفاده از موتر شخصی ضرورت دارد.
زیست پذیری شهری
شهر مجموعه ای فرهنگی/کالبدی است که براساس نیازها، فعالیت ها و رفتارهای ساکنین آن شکل گرفته است. کیفیت زندگی مردم وابسته به امکانات و تسهیلات موجود در شهر است. فضای شهری در واقع ظرفی است که زیستن مردم در آن جریان دارد. این بستر بایستی برای تعاملات اجتماعی انسان مهیا باشد. شهری که نتواند بستر مناسبی برای فعالیت و رفتارهای سالم اعضای خود فراهم کند، نمی تواند ادعای دارا بودن غنای فرهنگی را کند. بنابراین یک جامعه شکوفا، توانمند و سالم نیاز به فضاهایی مثل خیابانها و میادین براي پیاده روي ایمن و آسان، دوچرخه سواری و حمل و نقل ایمن و ارزان و در کنار آن توجه به فضاهاي عمومی براي زنده شده دوباره حس زندگی در اجتماع محلی. فضاهایی که شامل کاربری های متنوع برای خرید، تسهیلات فرهنگی و آموزشی و… باشد. به همین دلیل در اغلب شهرهای دنیا؛ مرکز شهر، اطراف بناهای مهم و تاریخی و غالب فضای ارزشمند شهری خود را از ماشین می زدایند  تا فضای شهر برای مردمی که در آن زندگی می‌کنند سرزنده تر و مفرح‌تر شود.
شهر کابل به دلیل توسعه شتاب زده، روح خود را از دست داده است. مهم ترین فضاهای شهری ما یعنی خیابان ها به ماشین شخصی اختصاص داده شده اند؛ محوریت ماشین . در حالی که در مراکز کلانشهری اولویت پیاده محوری است.  حضور مردم در کنار یکدیگر در  خیابان به عنوان یک فضای شهری حق اولیه ایشان است. عدالت اجتماعی ایجاب می کند امکانات و تسهیلات شهر برای عموم مردم قابل دسترس باشد. خیابان به عنوان محلی برای برخوردهای «غیر رسمی» و تبادل آرا، مهمترین « مکان تعاملات اجتماعی» برای شهروندان فعال و کنشگران حاضر در این فضا است. شهروندان با حضور در این فضا، فرصت دستیابی شکوفایی اجتماعی را می یابند. بنابراین  اگر فضای شهری به  نيازهاي انسانی افراد جامعه بي اعتنا باشند و به خواسته هاي آن ها احترام نگذارد شهر از کیفیت «زیست پذیری» بدون بهره خواهد ماند.
سهولت ترافیکی
یکی از عوامل رکود اقتصادی کشور افزایش هزینه های کالا و خدمات بدلیل هزینه های اضافی رفت و آمد و اتلاف وقت است. با بزرگتر شدن شهر طبیعی است که شبکه‌ی سرک‌های شهری گسترده می شود. در نتیجه مسیرهای رسیدن به خدمات طولانی تر از قبل خواهد شد. آلودگی هوا بیشتر خواهد شد.  این هزینه اضافی سبب افزایش قیمت تمام شده کالا و خدمات می شود. بنابراین شهرهای بزرگ به عنوان موتور اقتصادی کشورها بایستی به کارآمدترین سیستم های حمل و نقل درون و برون شهری مجهز باشند. تقویت حمل و نقل همگانی و كاهش موتر محوری شهر منجر به، بصرفه شدن حمل و نقل همگانی (به علت افزایش ضریب استفاده از آن) می گردد؛ در نتیجه باعث می شود سرمایه گذاری در حمل و نقل همگانی توجیه پیدا كند. در شهرسازی پایدار باید طراحی پیاده محور شامل مسیرهای پیاده راه، مسیر ویژه دوچرخه در هماهنگی با ایستگاه های حمل و نقل عمومی لحاظ شود تا با توجه  به حقوق شهروندی همه ساکنین شهر اعم از کودکان و ناتوانان به خدمات و عملکردهای شهری به سهولت دسترسی داشته باشند. 
بنابراین ما نیازمند نگاهی تخصصی و حساب شده که همه ی جوانب زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی و عناصر تاثیرگذار در زندگی شهری را در بر بگیرد هستیم. با توجه به مزیتهای ویژه حمل ونقل عمومی و طراحی پیاده محور، رویکرد مبتنی به حمل و نقل پایدار بایستی در صدر راهبردهای نظام حمل و نقل شهری افغانستان قرار بگیرد. و زیرساخت های لازم برای این رویکرد فراهم گردد.
توسعه شهری حمل و نقل مبنا
جنبش نوشهرگرایی در اواخر قرن بیستم از سوی کارشناسان شهرسازی مطرح گردید، این جنبش در پاسخ به شهرسازی مدرن و اثرات ناپایدار آن؛ در صدد یافتن راهی برای بهبود کیفیت زندگی شهری بوسیله توسعه محیطی پایدار و شهر انسان محور است. توسعه شهری حمل و نقل مبنا یا(tod ) یکی از الگوهای مطرح شده نوشهرگراهاست.  ایده اصلی این رویکرد بسیار ساده است: توجه به توسعه جامعه محلی و تکیه بر جا به جابجایی محلی بصورت پیاده و یا استفاده از دوچرخه و یا حمل و نقل همگانی.
الگوی توسعه شهری حمل و نقل محور در پی ایجاد مناطق در قالب محله هایی متراکم که در جوار آن کاربری مختلط مستقر باشد و به بالاترین سطح از دسترسی عمومی مجهز باشند است. این الگوی کارا بوسیله حمل و نقل عمومی انبوه در صدد کاهش زیان های منفی و هزینه های ناشی از اثرات متقابل کاربری زمین _حمل  و نقل است. با استقرار ایستگاه های حمل و نقل عمومی در پیرامون اصناف، ساکنان و شاغلان به استفاده بیشتر از حمل و نقل عمومی تشویق می شوند.  کاربری های متنوع موجود، نیاز به رفت و آمد با وسیله نقلیه موتوری را در شهر کاهش می دهد. همزمان, محورهای خلوت آماده برای استفاده مسیرهای دوچرخه و پیاده راه می شود.
راهکار
1-تدوین یک برنامه جامع و فراگیر برای سیاست های برنامه ریزی حمل و نقل.
سیستم یکپارچه حمل و نقل در تمام شهر باید برای آحاد شهروندان محیا باشد تا عدالت اجتماعی محقق گردد. انواع و اقسام وسایل حمل و نقل باید در هماهنگی و نظم یکپارچه، مکمل یکدیگر باشند. کارآیی سیستم وقتی افزایش می یابد که همه شمول باشد یعنی  برای اقشار متفاوت با نیازهای متفاوت طراحی شده باشد. موتر شخصی، دوچرخه، اتوبوس فرقی نمی کند. فقط کافی است هرچیزی در جای درست خود قرار گیرد.
2-توجه به شهرسازی ریل پایه
تصور کلان شهر کابل بدون مترو(قطارشهری زیرزمینی) مثل این می ماند در یک آسمان خراش چند ده طبقه آسانسور وجود نداشته باشد. بسیار سخت است. مترو بیش از یک وسیله حمل و نقل عمومی است. کارآمدی و کارایی شهری، افزایش بهره‌وری و صرفه اقتصادی، کمک به محیط زیست و مهمتر از همه ارتقای شاخصه های شهر انسانی مثل سرزندگی فضای شهری و هویت اجتماعی. اگرچه سابقه مترو به بیش از 200 سال قبل می رسد ولی امروزه کلانشهرهای جهان برای اهداف شهرپایدار و شهرانسانی به ایجاد شبکه مترو روی آورده اند.  اگرچه طرح هایی از قبیل متروبس در کابل روی کار است. ولیکن به هیچ وجه کافی نخواهد بود. متروبس کابل به دلیل هزینه های کمتر نسبت به احداث مترو توسط دولت انتخاب شده است. نباید هزینه های احداث مترو را  چارچوب اقتصاد خرد، به عنوان بنگاهی اقتصادی با ترازی مثبت و با هدف کسب سود نگاه کرد. باید در نظر داشت شهروندان ما چه هزینه های هنگفت اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی را در نبود مترو خواهند پرداخت.
3- استفاده از تجربیات جهانیtod
توسعه حمل و نقل مبنا برای اولین بار در ایالات متحده مطرح گردیده و پس از آن به سرعت در شهرهای کشورهای پیشرفته مثل لندن و نیوکاسل بریتانیا، ونکور کانادا و ملبورن استرالیا با استقبال گسترده روبرو شد. . به طور مثال طرح های پیشنهادی اجرا شده در لندن منجر به کاهش ترافیک، بهبود وضعیت محیط زیست و اهمیت به کاربران با ایجاد مسیرهای دوچرخه و بهبود استفاده از حمل و نقل عمومی شده است.
در چند سال اخیر کشورهای در حال توسعه هم بنا به ضرورت با سوق دادن هدفمند کاربری اراضی زمین به سمت الگوی tod   و ایجاد زیرساخت های لازم موفق به پیشرفت های چشمگیری در این زمینه شدند. الگوی موفق هند و نیجریا درس های بسیاری برای توسعه شهری ما خواهد داشت. راه ساده تر و کم هزینه تر برای  افغانستان این است که در تفکری عمیق و سازنده به مقایسه طرح ها و نتایج بپردازیم. زمانی دارای تفکر موثر خواهیم بود تا نمونه های تطبیقی موفق در کشورهای دیگر را در یک چارچوب مشخص با واقعیت های امروزی کشور خودمان مقایسه کنیم.  فعلا الگوی tod هند به عنوان نمونه تطبیقی موفق در دست مطالعه است که در یادداشت های آینده به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.

دیدگاه ها بسته شده است

آخرین مطالب

مطالب پربازدید