امروز مصادف با جمعه, 4 میزان , 1399 , Friday, 25 September , 2020
کد مطلب : 5263 , ,
+
-

جنبش تبسم را بازخوانی کنیم

زمان انتشار : پنج‌شنبه, 17 نوامبر , 2016 , بخش : مقاله

%d8%ac%d9%86%d8%a8%d8%b4-%d8%aa%d8%a8%d8%b3%d9%85

ندای افغانستان: تاریخ مردم و سرزمین ما سراسر عبرت است. اگر به این عبرت‌ ها با دیده اعتبار ننگریم مایه عبرت آیندگان خواهیم شد. نزدیک‌ ترین رویدادی که می‌ تواند درسهای مهمی برای مساله امروز ما داشته باشد جنبش 20 عقرب است. جنبش تبسم به اعتراف رسانه‌ های مستقل و معتبر جهانی یک حرکت خود جوش و صددرصد مدنی و از این نظر بی‌ نظیر در تاریخ سرزمین ماست. اما همین جنبش در عین حال، سرشار از آسیب‌ هایی بود که ابتر و بی‌ نتیجه بودن آن را رقم زد. پاتولوژی جدیِ آن جنبش و تامل در آسیب‌ های آن می‌ تواند در اجتناب از آنها در جنبش روشنی یاری رساند که فرمود: «المؤمن لا یُلدَغ من جُحرٍ مرّتین» مومن از یک سوراخ دو بار گزیده نمی‌ شود.

به گزارش ندای افغانستان به نقل از افغان پیپر، جنبش تبسم حرکتی مدنی برای گرفتن داد از بیداد بود. بیداد بیماری مزمن این سرزمین و ناشی از ویروس «انحصار» است که از بدو تاسیس این واحد سیاسی در اندام آن جا گرفت و تا هنوز هم مانند خون در رگهای آن جاری و ساری است. آنچه همواره این ویروس را مانند خون در سراسر این اندام پمپاژ می‌ کند قلب این اندام سیاسی یا همان «ارگ» است. چیزی که بر زبان ظاهر قدیر جاری شد عین حقیقت است. «گرگ کشمیر» «طالبان» «داعش» «شبکه حقانی» اسمای مختلف برای مسمای واحد است که ریشه در ارگ دارد. تفاوت ارگ و طالب یا داعش صرفا در روش است، در هدف انحصار و «حذف» هیچ اختلافی میان آنها نیست. طبیعی است که وقتی هدف، حذف باشد، جان انسانی، از غیر قبیله خاص محترم نیست و حق حیات هم از او سلب می‌ شود چه رسد به حقوق مادی و معنوی دیگر – این یعنی بیداد.

سر بریدن تبسم و همراهانش نتیجه توطیه ارگ بود. اگر حکمیت و آزادی یک‌ طرفه بازداشتی‌ ها توسط فرستادگان ارگ نبود، یقینا تبسم و همراهانش را از دست نمی‌ دادیم زیرا از ترس مقابله به مثل هم دست به خون تبسم رنگ نمی‌ کردند. به هر حال جنبش تبسم برگی از تاریخ افغانستان شد. این رویداد از دو زاویه قابل بررسی و آسیب‌شناسی است.

1) از نظر عملکرد عموم مردم و ملت افغانستان
تا جایی که به ملت افغانستان مربوط می‌ شود هیچ رویدادی در تاریخ افغانستان سراغ نداریم که به اندازه جنبش تبسم انسان را به امکان ملت‌ سازی در این سرزمین امیدوار کند. خون به ناحق ریخته شده تبسم وجدان فرد فرد ملت افغانستان را جریحه دار ساخت. ملت افغانستان یک پارچه و هم‌ صدا آن جنایت شنیع و بی‌ سابقه در تاریخ افغانستان را محکوم کردند و از قاتلان خون‌ آشام آنها اعلام انزجار کردند و برای ستاندن داد آنها از بیداد، به جنبش دادخواهی پیوستند و به سمت کانون بیداد راهپیمایی کردند. چه قدر امیدوار کننده بود منظره‌ ی تشییع پیکر پاک تبسم معصوم بر دوش هموطنان هندو! چه کسی فکرش را می‌ کرد که مردم با وجدان و شریف ننگرهار در یک نمایش مدنی و انسانی به حمایت از جنبش دادخواهی راهپیمایی پرشوری برگزار کنند و شعار دهند و بنویسند «من پشتون هزاره هستم» در حالی که به فاصله زمانی کمی پیش از آن نخبگان و خواص آن دیار دانشگاه را داعشگاه کردند و پرچم داعش را در آن به اهتزاز در آوردند. کوتاه بگویم، ملت شریف افغانستان از هر قوم و تباری، از هر ده و دیاری و از هر کیش و آیینی، از جنبش حمایت کردند و به آن پیوستند و در دادخواهی سنگ تمام گذاشتند. مدنیتی که جنبش از خود نشان داد کم نظیر بود. در اجتماعی که در تاریخ افغانستان بی‌ سابقه بود شیشه‌ ای نشکست و این نظم ناشی از انتظام و برنامه‌ ریزی نبود بلکه ناشی از مدنیت و شعور جمعی در جنبش بود.

2) از نظر عملکرد خواص و نخبگان.
آن‌ چه جنبش تبسم را نفله کرد خطا یا سوء عملکرد خواص بود. خواص از اول با تمام نیرو تلاش کردند که این جنبش شکل نگیرد. اما وقتی نتوانستند در برابر اراده قاطع ملت ایستادگی کنند، برخی به «تخریب»، «تحریف» و «تقلیل» آن کمر بستند. وقتی جناب استاد محقق در روزی که شهدا از غزنی به طرف کابل حرکت داده شد، در فیسبوک خود بیانیه داد و این فاجعه را به مردم تسلیت گفت، از نود و پنج درصد کامنت‌ گذاران فحش و ناسزا دریافت کرد. بنده در کامنتم به جناب ایشان نوشتم «جناب استاد فیسبوک وسیله خوبی برای نظر‌سنجی است. بسیار واضح است که مردم از شما پاسخ قاطع انتظار دارند.» نه من و نه هیچ کسی دیگری پیش‌ بینی نمی‌ کرد که استاد محقق آن خطای فاحش را مرتکب شود.

او به جای آن که آن فحش‌ ها را بیان انتظار ملت از خود تلقی کند، دشمنی با خود تلقی کرد. او بجای این که ملت بزرگ افغانستان را ببیند، چند نفری را که بزعم او جنبش را رهبری می‌ کرد، دید. او به جای این که با چانه‌ زنی از بالا به موفقیت جنبش کمک کند آن را نفله کرد. خطای هر فرد به بزرگی خود اوست. خطای جناب استاد محقق بسیار بزرگ و ضربه مهلکی بر پیکر جنبش بود. جنبشی با حمایت‌ های گسترده ملی و بین المللی که می‌ رفت نقطه عطفی را در تاریخ این مردم و این سرزمین رقم زند ضایع گردید و به ملت توهین شد. و قس علی هذا بزرگان دیگر مردم ما را در دولت و خارج از آن.

از طرفی دیگر خواصی که، تعیینا یا تعیُّنا، در واقع یا در ادعا، جنبش را هدایت می‌ کردند قصورا یا تقصیرا، بد عمل کردند.
1. جنبش را با عجله و شتاب و به صورت جهشی پیش بردند. جنبش فقط یک روزه در نظر گرفته شده بود و هدفی که برای آن تعیین شده بود صرفا رسیدن به ارگ بود. در حالی که رسیدن نه به خود ارگ بلکه پیش روی ارگ تازه مقدمه و آغاز کار بود نه هدف کار. ما با درس گرفتن از کار برادران ما در کویته پاکستان باید جلو ارگ اردو می‌ زدیم و خیمه‌ ها برپا می‌ کردیم تا ارگ مجبور می‌ شد نمایندگان خود را پیش سران جنبش بفرستد. مردم کویته با همین اردو زدن و تحصن در کنار اجساد شهدای خود، سران حکومت پاکستان را از اسلام آباد به کویته کشاند و ما با عجله‌ ای که کردیم ارگ نشینان را تا پیش ارگ نتوانستیم بیاوریم. مردم لبنان یک سال تمام در میدان شهدای بیروت اردو زدند تا نتیجه گرفتند و ما جنبش را یک روزه در نظر گرفتیم. جنبش با سند مظلومیت خود پای کاخ استبداد آمده بود و مردم دنیا از آن حمایت می‌ کرد؛ کافی بود جنبش فقط سه روز به تحصن خود ادامه می‌ داد. هنوز حامیان جنبش در داخل و خارج پوسترها و پلاکارت‌ های خود را ننوشته بودند که برخلاف انتظار خبر پراکنده شدن تظاهر کنندگان پخش شد.

2. سنجش و محاسبات کافی صورت نگرفته بود. ورود دادخواهان به ارگ توطیه ارگ و خطایی بود که بهانه برای ارگ‌ نشینان فراهم کرد تا فرمان شلیک روی مردم را صادر کنند و اگر خدای نخواسته آمار کشته‌ ها بالا می‌ رفت تقصیر آن به عهده تظاهر کنندگان بود و در این صورت رژیم می‌ توانست جنبش را سرکوب کند و آن را دفاع از کیان خود قلمداد کند. سران جنبش هم از همین ترس که مسوول فاجعه احتمالی شناخته شوند صحنه را ترک کردند و در اراده مردمی که به دادخواهی آمده بودند تزلزل ایجاد کردند؛ هرچند که آمده بودند تا پای جان پایدار بمانند. در واقع ورود به ارگ عملاً به نفع ارگ‌ نشینان تمام شد. آقای رویش در یکی از نوشته‌ های خود از عدم سنجش کافی و شتاب در رفتار سران جنبش سخن گفته و به آن اعتراف می کند. او می‌ گوید، دوشنبه تصمیم گرفتیم، سه شنبه شهدا را از غزنی به کابل منتقل کردیم و چهارشنبه به ارگ رفتیم. متزعمان جنبش چای صبح را خورده بودند ولی از سر استعجال حتی فکر جواب آن را نکرده بودند. علی رضا شریفی در 21 عقرب نوشته بود وقتی موفق شدم وارد ارگ شوم و از wc آن استفاده کنم، نفس راحتی کشیدم و به هدف جنبش رسیدم. این، مشکلِ تنها ایشان نبود، مشکل دیگران هم بود.

3. جنبش، اطاق فکر و سخنگوی رسمی نداشت و این به عده‌ ای فرصت‌ طلب اجازه داد در طول مسیر و در ارگ بر موج سوار شوند و هر کسی از ظن خود از خواسته‌ ها و اهداف جنبش سخن بگوید که مخلوقٌ لهم و مردودٌ الیهم بود. این، از طرفی سبب شد ملت به نیت سران جنبش با دیده‌ ی شک و تردید نگاه کنند و از طرفی تحریف و فروکاستگی خواسته‌ ها و اهداف جنبش را در پی داشت. ارگ هم با استفاده از همین نقطه ضعف، در میان سران جنبش رخنه ایجاد و تعدادی را به دلخواه خود به عنوان نمایندگان جنبش تبسم افتخار شرفیابی داده و طرف گفتگوی خود قرار داد. چنین بود که خواسته‌ های به نسبت خوب، فراگیر و ملی که برای جنبش تعیین شده بود فروکاسته شد. خواسته‌ ها کوچک، شخصی، قومی و منطقه‌ ای شد تا جایی که یکی آمد از فقر مالی خانواده شهدا سخن گفت، دیگری آمد درخواست کرد که فلان چند کیلومتر سرک در فلان منطقه خاص قیر شود یا پرواز مستقیم برای زیارت کربلای معلی راه‌ اندازی شود. مگر خواسته‌ ی آن هموطنان هندو یا جلال آبادی زیارت کربلا یا پخته شدن سرکی در منطقه‌ ای خاص یا کمک مالی به خانواده شهدا بود؟

4. خواص این ظرفیت اخلاقی را نداشتند که منافع کوچک و وهمی خود را فدای منافع کلان ملی‌ کنند که بر موفقیت جنبش مترتب بود. در منطق بسیاری از ما «خیر آنگاه خیر است که بدست من انجام شود»، به من نسبت داده شود یا به نام من به ثبت برسد. این منطق نشانگر بسیاری از رذایل اخلاقی مانند حسادت، خودخواهی، تکبر، غرور و … در ماست که ما را بر آن می‌ دارد که در راه تحقق خیر دست‌ انداز و مانع ایجاد و از تحقق خیری که با دست ما یا از مجرای خود ما انجام نشود جلوگیری کنیم هرچند که منافع زیادی در آن باشد. این نکته در شکست جنبش تبسم از تحقق اهداف آن اصدق است. آسیب‌ های دیگری هم دامنگیر جنبش تبسم بود که در وسع مقال نیست.

رسول حمیدی

دیدگاه ها بسته شده است

آخرین مطالب

مطالب پربازدید