امروز مصادف با چهارشنبه, 9 میزان , 1399 , Wednesday, 30 September , 2020
کد مطلب : 5300 , ,
+
-

چرا جنگ هند و پاکستان بالای آب خطرناک است؟

زمان انتشار : جمعه, 18 نوامبر , 2016 , بخش : مقاله

%d9%87%d9%86%d8%af-%d9%88-%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86

ندای افغانستان: براساس اطلاعیه وزارت دفاع هندوستان، اوایل صبح مؤرخ 29 سپتامبر قوای این کشور منطقه کشمیر تحت اداره پاکستان را مورد حمله موضعی «حملات هدفمند» قرار داده که در نتیجه آن هفت کمپ تروریستی مورد آماج قرارگرفته و چندین مهاجم از بین رفته است. پاکستان بطور خشمگین انجام همچون حمله تهورآمیز را تکذیب نموده؛ ولی اظهار داشت که دو نظامی ارتش آن در اثر تبادل آتش با نیرو های هندی در امتداد مرز مورد اختلاف کشته شده است. دهلی جدید با اعلان انجام چنین حمله روابط قبلاً وخیم شده هندوستان و پاکستان را بیشتر در بحران فروبرد. این حمله درست 11 روز بعد از کشته شدن 18 نظامی ارتش هند در یکی از پایگاه های نظامی در شهر یوری منطقه کشمیر تحت اداره هند توسط مهاجمان که هندوستان آن ها را از اعضای گروپ تروریستی پاکستانی بنام «جهیش محمد» می داند، صورت گرفته است.

به گزارش ندای افغانستان به نقل از افغان پیپر، در میان تمام این ادبیات تند و قدرت نمایی های نظامی که در این روز های اخیر از هندوستان و پاکستان برون می آید، بشمول برچسپ زدن پاکستان بحیث «دولت تروریستی» توسط وزیر داخله هندوستان و تهدید شدن هندوستان توسط وزیر دفاع پاکستان غرض راه اندازی جنگ هستوی بالای آن، این تهدید حساس که توسط هندوستان انجام شد، ممکن است برای شنونده گان اتفاقی صدای نسبتاً بی ضرر باشد.
در حقیقت امر، این حمله به احتمال زیاد پاکستان را پر از ترس نموده است.

سخنگوی وزارت خارجه هندوستان در تاریخ 22 سپتامبر، مرموزانه پیشنهاد نمود که دهلی جدید می تواند معاهده آب های اندوس معاهده را فسخ نماید. در پاسخ سوالی مبنی بر فسخ معاهده، آقای ویکاس سوراپ اظهار داشت که اجرای چنین معاهده «برای همکاری و اعتماد متقابل مهم پنداشته می شود. این معاهده امور یک طرفه شده نمی تواند.»

معاهده آب های اندوس (Indus Waters Treaty) موافقتنامه 56 ساله بوده و تعیین می نماید تا هندوستان و پاکستان به چه شکل رودخانه ها و شاخه های فرعی حوزه آبگیر رودخانه اندوس را تنظیم نمایند.

بعد از اینکه آقای دوید لیلین تل David Lilienthal رئیس وقت اداره وادی تینیس Tennessee Valley Authority در سال 1951 از منطقه دیدار نمود، یک مقاله را در مجله کولییر Collier به چاب رسانیده و در آن استدلال نمود که عقد یک موافقتنامه فرامرزی میان هندوستان و پاکستان برای کاهش دشمنی میان طرفین بدلیل اینکه رودخانه های حوزه آب گیر اندوس از طریق کشمیر جریان می یابد، مفید واقع خواهد شد. نظریات آن توجه و حمایت بانک جهانی را کسب نمود، که در نتیجه با پادرمیانی چندین ساله بانک جهانی معاهده مذکور در سال 1960 میان طرفین عقد گردید. آقای دوایت آیزنهاور Dwight Eisenhower رییس جمهوری وقت آمریکا سند مذکور را “نقطه روشن” در “تصویر افسرده جهان” معرفی نمود. این معاهده از زمان عقد تا الحال با ایزاد تغییرات اندک نافذ می باشد.

حکومت هندوستان بتاریخ 26 سپتامبر سال روان جلسه را بدلیل بازبینی معاهده مذکور تدویر نموده و تصمیم گرفت تا برای فعلاً سند یادشده نباید فسخ گردد. آقای نریندرا مودی نخست وزیر جمهوری هندوستان در نشسته مذکور برای مقامات عالی رتبه تذکر داد که “خون و آب یکجا جریان پیدا کرده نمی تواند”. همچنان در نشست مذکور ملاقات های کمیشنران اندوس که معمولاً در هردوسال یکبار میان مقامات هر دو کشور تدویر می گردد، به حالت تعلیق درآمد.

انکشافات بالا شدیداً پاکستان را به هراس درآورد. سرتاج عزیز مشاور امور خارجی نخست وزیر پاکستان اظهار داشت که فسخ نمودن معاهده به معنی “عمل جنگی” می باشد و ضمناً اشاره نمود که پاکستان در زمینه طالب مساعدت ملل متحد ویا محکمه بین المللی عدالت خواهد شد.

اگر هندوستان معاهده را لغو می نمود، عواقب آن تبهایی انسانی را در کشوری که قبلاً یکی از کشور های آب قحطی دنیا می باشد دنبال می نمود و نتیجه آن به مراتب مضرتر و گسترده تر از تأثیرات یک جنگ محدود می بود. فسخ معاهده برخلاف سایر اقدامات جزایی که هندوستان درنظر دارد تا در مقابل کشور همسایه خود بکار برد، به شمول عملیات های هدفمند آنچه هندوستان ادعا داشته که بتاریخ 29 سپتامبر بکار برده؛ تأثیر مستقیم، جدی و زیان بار بالای پاکستانی های معمولی می داشته باشد.

معاهده آب های اندوس یک سند خوبی برای پاکستان است. اگرچه احکام آن سه رودخانه را برای هر یک از پاکستان و هندوستان تخصیص داده است؛ لیکن پاکستان سه رودخانه بزرگ غربی حوزه آب گیر اندوس را که عبارت از اندوس، جیلوم و چیناب می باشد در کنترول دارد، که 80 فیصد آب تمام حوزه آبگیر را دربر می گیرد. از آنجاییکه آب حوزه آب گیر اندوس از مسیر پایین آب هندوستان به پاکستان جریان دارد، لغو معاهده برای هندوستان این امکان را فراهم می کند که کنترول آب ها را از طریق ایجاد بند های بزرگ با فراهم سازی فضای کافی ذخیرسازی نموده و جریان تمام این سه رودخانه را ببندد. یقیناً هندوستان چندین سال را ضرورت دارد تا بندها، مخزن های آب و سایر زیربنا های مورد ضرورت را ایجاد نماید تا بتواند فضای کافی ذخیره سازی را بمیان آورده و از جریان مسیر آب به پاکستان جلوگیری نماید. اما اخراج از معاهده قدم نخست است که برای هندوستان اختیار عمل می دهد تا اهداف خود را تعقیب نماید.

پاکستان عمیقاً به هرسه رودخانه غربی و مخصوصاً به روخانه اندوس وابسته می باشد. در بعض از قسمت های کشور بشمول ولایت سند رودخانه اندوس یگانه منبع آب برای آب یاری و استفاده انسان ها می باشد. اگر دسترسی پاکستان به آب حوزه آب گیر اندوس قطع شود ویا حداقل کاهش یابد، پیامد های آن برای امنیت آبی کشور فاجعه بار می باشد. از اینرو استفاده آب بحیث سلاح، خسارات زیادی را برخلاف بعض از اشکال جنگ بر پاکستان وارد می نماید.
براساس آخرین آمار صندوق وجهی پول، پاکستان یکی از کشور های با بزرگترین پریشانی آب (water-stressed) می باشد که سالانه هر فرد تقریباً به 35.300 فیت مکعب آب دسترسی دارند، یعنی در سرحد کمبودی آب قرار دارد. این همه با تذکر میزان تراکم (سنجش مترمکعب استفاده شده توسط هر واحد GDP) آب پاکستان که بلندترین میزان را در جهان دارد، به تشویش می افزاید. (زراعت، بزرگترین سکتور اقتصادی پاکستان 90 فیصد منابع، سریعاً کاهش پذیر آبی کشور را استفاده می کند.)

به عبارت دیگر، اقتصاد پاکستان بزرگترین اقتصاد آبی در جهان بوده، ولی بطور خطرناک پایین ترین سطح آب را دارد تا با آن کار کند.
اگر آن همه دردسر ساز نیست، همچنان ملاحظه نماید که جدول آب زیرزمینی پاکستان بطور شتابناک تنزیل می یاید. براساس معلومات که ستلایت ناسا NASA در 2015 منتشر ساخته، آشکار می نماید که لایه آب خیز زیرزمینی Underwater-Aquifer حوزه آب گیر اندوس دومین بزرگترین لایه آب خیز پریشان زا در جهان است. آب های زیرزمینی آب های است که مردم بعد از تمام شد آب های سطح زمین به آن رجوع می کنند؛ این آخرین وسیله منبع آبی می باشد. پاکستان بطور فزاینده با خطر مواجه است.

بعضی از دلایل موجه دیگر نیز برای هندوستان موجود است تا این معاهده را لغو ننماید، تمام این دلایل فراتر از تصمیم است که مشقت و سختی را برای کشوری که حداقل 40 میلیون نفر (تقریباٌ از200 میلیون نفوس) آن قبلاً به آب آشامیدنی مصئون دسترسی ندارند، ببار می آورد.

اول، لغو معاهده – یک موافقتنامه بین المللی که توسط بانک جهانی وساطت شده و بحیث قضیه کامیاب مدیریت آب های فرامرزی شناخته می شود، مخالفت های شدید بین المللی را به همراه خواهد داشت. طوریکه آشوک سواین Ashok Swain متخصص آب استدلال می نماید، لغو معاهده “محکومیت جهانی را به دنبال داشته و روحیه بلند را که هندوستان در مقابل پاکستان در دوره بعد از یوری Post-Uri Period دارد، از بین می برد”. همچنان، بانک جهانی از هر نوع عمل حقوقی که پاکستان اتخاذ می نماید، حمایت خواهد کرد.

دوم، اگر هندوستان تصمیم بگیرد که توسط قطع آب ویا محدود ساختن جریان آب بالای همسایه پایین آب خود، فشار وارد کند، این عمل باعث جمع شدن مقدار زیاد آب در شمال هند می گردد، و آن یک حرکت خطرناک است که براساس نظریات متخصصین آب باعث سرازیر شدن سیل های چشم گیری در شهر های بزرگ کشمیر و ایالت پنجاب خواهد شد (هندوستان به دلایل جغرافیایی، گزینه یی برای انحراف آب به طرف های دیگر را ندارد). با درنظر داشت این خطر، بعض از کارشناسان پیشنهاد می نمایند که هندوستان در عوض می تواند یک عمل نه چندان جدی و مکملاً حقوقی را برای اِعمال فشار بالای پاکستان استفاده کند و آن عبارت از ایجاد بندهای در اطراف غربی روخانه های حوزه آب گیر اندوس می باشد. مبادرت به انجام چنین عمل، با وجود که بدنه های آبی آن به پاکستان تخصیص یافته، در معاهده پیش بینی شده است؛ اما انجام آن را مشروط به این می داند تا ذخیره ها طوری نگهداری شود که آب همیشه به مسیر پایین آب جریان داشته باشد. در حقیقت، بر اساس گزارش رسانه ها این همان عمل است که حکومت مودی فعالاً درنظر دارد.

باید تذکر داد که اقدام به انجام چنین حرکت برای پاکستان خالی از قیمت نخواهد بود. براساس یک تخمین که توسط مرحوم جون بریسکو John Brisco یکی از متخصصین برجسته موضوعات آبی جنوب آسیا ارائه شده، اگر هندوستان بخواهد که چندین بند هایدروالکتریک را در رودخانه های غربی اعمار نماید، در این حالت زراعت پاکستان به ارزش یک ماهه، جریان آب رودخانه را از دست می دهد؛ و این اقدام سبب می گردد تا یک فصل مکمل از کشت و زار ویران گردد. به هر حال، این اقدام آنقدر به فاجعه جدی نزدیک نخواهد بود، آنچه که پیامد لغو معاهده توسط هندوستان می باشد.

سوم، اگر هندوستان بخواهد که معاهده را ترک نماید تا بتواند از آن طریق همسایه پایین آب خود را جزاء بدهد، در این حالت هندوستان یک رویه خطرناک را بجاء می گذارد و برای چین که حامی پاکستان است، ایده اقدام به انجام چنین عمل را می دهد. بیجینک هیچ وقت موافقتنامه یی را پیرامون مدیریت آب های فرامرزی امضاء ننموده و دهلی جدید همیشه تشویش دارد که مبادا حریف بالا آب آن بندهای متعدد را اعمار نماید تا جریان آب رودخانه به هندوستان قطع گردد. چین، شاید تقویت قوای دفاعی اخیر هند را در ایالت ارونیچیل پرادیش Arunachal Pradesh – ایالت که با چین هم مرز بوده و بیجینگ ادعا ارضی بالای آن دارد، بهانه قرارداده و تصمیم اتخاذ بدارد تا یک ورق از کتاب هند را برکنده و جریان رودخانه بزرگ براهماپوترا Brahmaputra River را کاهش دهد. این یک حرکت است که پیامد های فاجعه باری به ایالت فقیر شمالی «اسام» که در عین حال از نگاه زراعتی حاصل خیز می باشد، بدنبال خواهد داشت. رودخانه براهماپوترا از طرف جنوب غربی در بسیاری از مناطق اسام جریان دارد. برعلاوه، بیجینگ می تواند با قطع جریان اندوس که از تبت سرچشمه می گیرد و بجانب هندوستان در جریان است، انتقام گرفته و دهلی جدید را قادر به محدود ساختن جریان رودخانه به طرف پاکستان نگرداند.

چهار، اخراج هندوستان از معاهده اندوس می تواند باعث تحریک لشکر طیبه، آن گروه تروریستی تبهکار پاکستانی که حمله ممبی را در سال 2008 انجام داد، گردد. لشکر طیبه از قدیم ادعای آب دزدی هندوستان را در تبلیغات ضد هندی خود محور اساسی بحث و گفتگو قرار داده است؛ اگر چه کمترین مدارک را در اختیار دارد تا اثبات نماید که واقعاً هندوستان از جریان آب به مسیر پایین آب پاکستان عمداً جلوگیری نموده باشد. اگر هندوستان از معاهده خارج شود و گام های بردارد تا جریان رودخانه های غربی حوزه آب گیر اندوس را ببندد، در این حالت لشکر طیبه از تبلیغات پیروزمندانه بیشتر استفاده نموده و آن را بهانه خوب قرار می دهد تا حملات انتقام جویانه خود را در هند تشدید بخشد. سازمان خشمگین امنیتی پاکستان که روابط نزدیک با لشکر طیبه دارد، هیچ کاری نمی کند تا لشکر را از انجام چنین حملات منصرف سازد. درحقیقت، با در نظر داشت تأثیرات مخرب کننده که حرکت هندوستان بالای پاکستانی های معمولی در چنین کشور ناامن-آبی دارد، باعث می گردد تا پاکستان مشتقانه راه های را بسنجد تا بر هندوستان ضربه وارد کند.

با ذکر موارد بالا، لغو معاهده برای دهلی جدید نتیجه مطلوب که همانا «سخت گیری پاکستان بالای تروریستان ضد- هند » می باشد، ببار نمی آورد. در مقابل، پاکستان چنین گروپ های تروریستی را در آغوش خود بیشتر محکم خواهد گرفت. فقط عمل لغو معاهده ، اگرچه هندوستان امنتاع ورزد تا جریان آب را کاهش دهد، در اسلام آباد بحیث رفتار تحریک آمیزی پنداشته شده و به ترس اینکه چنین عمل احتمالاً قطع جریان آب را بدنبال خواهد داشت، بذر انتقام را می پاشاند.
یقیناً هندوستان دلایل مؤجه دارد تا در رابطه به احکام معاهده دل خوش نداشته باشد. معاهده فقط 20 فیصد جریان آب حوزه آب گیر اندوس را برای هندوستان تخصیص داده است، و او می فهمد که ذره از خروار را نصیب شده است. برعلاوه احکام مندرج معاهده توانایی های هندوستان را جهت ایجاد پروژه های آبی Hydro-projects در کشمیر محدود ساخته است. این موضوع مهمی ست برای ملت که خود با تشویش آبی دست و پاچه نرم می کند. براساس تخمین نیویارکر New Yorker هندوستان توانسته تا 20 فیصد از نفوس جهان را افزایش بدهد؛ اما در قبال آب هایش فقط افزایش 4 فیصدی دارد. جای تعجب نیست، که در هندوستان 300 میلیون نفر با کمبود آب روبرو استند. خشک سالی های سنگین در کمپاین نگران کننده خود کشی دهاقین اثر گذاشته و در 20 سال اخیر جان 300.000 نفر را گرفته است. بحیث یک علامت نامیمون که آینده چه خواهد شد، هندوستان نسبت به هر کشور دیگر زیادترین آب های زیرزمینی را در جهان استفاده می کند.

با ذکر موارد فوق، هندوستان ادعا قوی خواهد داشت تا مذاکرات جدیدی را پیرامون معاهده داشته باشد. این یک استراتیژی معقول خواهد بود تا اینکه بطور یکجانبه آن را لغو نماید.

هندوستان باید تصمیم خود را غرض نافذ بودن معاهده حفظ نماید. فسخ آن عواقب فاجعه باری را برای پاکستان و بطور خاص برای افراد عای آن و همچنان نتایج مخرب کننده برای هندوستان در قبال خواهد داشت. با در نظر داشت روابط هندوستان و پاکستان تقریباٌ در آستانه جنگ ، تهدید راهکار که تباهی انسانی را در خطر می اندازد، می تواند بشکه باروت نیمه قاره را یک قدم نزدیک تر به انفلاق درآورد.

نویسنده: میکایل کوجیلمن؛ منبع: فورن پالیسی؛ تاریخ نشر: 30 سپتامبر 2016؛ برگردان: امید کمال

دیدگاه ها بسته شده است

آخرین مطالب

مطالب پربازدید